Село Градешница

Селото Градешница, родното место на Итар Пејо е лоцирано по течението на Градешка река, чија што природна убавина го разубавува погледот кон селото кога се пристапува до него.

Градешница е ридско село и лежи на надморска височина 800 метри на 52 км од Битола.

Не се знае кога точно настанало селото, но според археолошките наоди може да се утврди дека на ова место постоел континуитет на живеење дури од праисторија. Доказ за ова е керамиката декорирана со спирали вградена во црквата Св. Ѓорѓи, во горниот дел на селото.

Она што малку луѓе го знаат е тоа дека во ова село во 1952 г е пронајден и заб од Мастодонт, еден од деветте примероци од Мастодонт пронајдени во Македонија, кој денес се чува во Природниот музеј во Белград.

Селото го слави празникот Св. Илија – Илинден, кога во манастирот во близина на селото се собираат голем број на иселеници и жители од другите мариовски села.

Црква Св. Димитрија, с. Градешница

Црквата Св. Димитрија во село Градешница е една од најстарите во битолскиот регион. Потекнува од ХVI век и е градена од камен и малтер, а покривот од камени плочи.
Во внатрешноста на црквата олтарниот дел е разделен со ѕидан иконостас, што преставува вистинска реткост.
За време Првата светска војна, преку покривот во црквата паднала артилериска граната, но не експлодирала.

Црква Св. Никола

Во центарот на село Градешница се наоѓа црквата Св. Никола, која е најголема од осумте цркви кои се наоѓаат во ова село.

Село Градешница е познато како село со богата Христијанска традиција и во деветнаесетиот век, особено во втората половина, кога се изградија и обновија многу цркви во Република Македонија, започнаа работите и за реконструкција на црквата Св. Никола.

Над влезот во црквата стои дека истата е обновена во 1863 г, но од кога истата постои и дали на тоа место постоела друга помала црква, сеуште не е познато.

За време на Првата Светска Војна, црквата ја претрпела судбината како и на сите останати куќи во селото, кога материјалот од истата, бил употребен како потпорен материјал во рововите.

Црквата била поправена во 1923 година и фреските биле обновени во 1927 година од страна на Коста Николиќ со неговите синови Јаким и Теодосија, по потекло од Лазарополе. Црквата била осветена истата година од Јосиф – Митрополит од Битола.
Неодамна, покривот и тремот на црквата се обновени од страна на месното население.

Остатоци од Стара Римска Вила – црква Св. Андонија

Постоењето на Римската тврдина Пешта, како доминантна стратешка позиција во овој регион, резултирало со изградба на резиденцијални вили во село Градешница, во близина на денешниот т.н. „Темнички Вир“.
Според Д-р Бранислав Ристевски од Институтот за Старословенска Култура во Прилеп, на местото на денешните цркви Св. Андонија, Св. Ѓорѓи и Св. Спас, постоел комплекс на римски вили во периодот од средината на II до крајот на III век. Ова било откриено во склоп на опсежните археолошки истражувања, изведени во периодот од 1990 до 1998.
Делот кој се наоѓал на местото во близина на денешната црква Св. Андонија имал резиденцијален карактер и бил наменет за уживање, делот на местото на црквата Св. Спас (над Темничкиот Вир) имал производен карактер и во вдлабените делови од карпите кои јасно се гледаат и денес се произведувало вино. На местото на црквата Св. Ѓорѓи постоеле резиденцијални и производни простории.
Покасно во IV век, вилата која се наоѓала на местото на црквата Св. Андонија, била трансформирана во ранохристијанска црква, остатоци од која можат да се забележат и денес. Постоечката црква Св. Андонија е изградена во осумдесеттите години на минатиот век.

Може да се каже дека природата била навистина дарежлива во ова мариовско село, кое со својата еколошки чиста околина надалеку е познато
по производите како што се Мариовското јагне, Биеното сирење и Мариовскиот мед.

Број на жители по години:

СТАТИСТИЧКИ   ПОДАТОЦИ за Мариовската нахија во	Име на селото		Градешница
	Дефтер бр. 4 од 1476/77	Хане	100
		Неженети	9
		Вдовици	11
		Годиш. приход	12092
	Дефтер бр. 16 од 1481/82	Хане	109
		Неженети
		Вдовици
		Годиш. приход
	Дефтер бр. 73 од 1519	Хане	147
		Неженети	10
		Вдовици	10
		Годиш. приход	8414
	Дефтер бр. 149 од 1528/29	Хане	141
		Неженети	20
		Вдовици	6
		Годиш. приход	7848
	Дефтер бр.232 од 1544/45	Хане	33***
		Неженети!	7
		Вдовици
		Годиш. приход	4070

 

	Вкупно	Македонци	Албанци	Турци	Роми	Власи	Срби	Бошњаци	Останати
Градешница (-) 1948	1 013	..	..	..	..	..	..	..	..
Градешница (Старавина) 1953	1 085	1 085	0	0	0	0	0	0	0
Градешница (Мариово) 1961	1 019	1 016	0	0	..	..	2	..	1
Градешница (Битола) 1971	770	770	0	0	0	0	0	0	0
Градешница (Битола) 1981	687	679	0	0	0	0	0	..	8
Градешница (Битола) 1991	157	157	0	0	0	0	0	0	0
Градешница (Битола) 1994	115	115	0	0	0	0	0	0	0
Градешница (Старавина) 2002	89	88	0	1	0	0	0	0	0
Фуснота: Извор: Државен завод за статистика