Итар Пејо приказни

Итар Пејо е еден од најпрепознатливите ликови на македонската народна хумористична традиција. Денес најмногу е познат преку приказните што ги запишал и книжевно ги обработил Стале Попов, но неговите итроштини не се измислени приказни на еден автор. Во својата суштина, тие се народни приказни, анегдоти и преданија што со векови се раскажувале и прераскажувале низ Мариово, од колено на колено, менувајќи ги по нешто со секое ново раскажување.

Преку ликот на Итар Пејо е претставен обичниот Мариовец – снаодлив, сиромав, духовит и остроумен човек, кој со својата итрина се обидува да се снајде во светот околу себе. Во неговите средби со луѓето од Полето, од градовите и од соседните краишта се раѓаат безброј случки, надмудрувања, измами и комични пресврти. Пејо не победува со сила, богатство или власт, туку со збор, досетка и способност во секоја ситуација да најде излез.

Особено интересна е и пошироката слика што ја носат овие приказни. Во нив се среќаваат луѓе од различна средина, култура, национална и верска припадност – селани, чорбаџии, попови, владици, оџи, Турци, градски луѓе и разни други ликови со кои Мариовецот доаѓал во допир.

Преку нивните средби народот ги раскажувал своите искуства, стравови, предрасуди, но и секојдневните контакти и заемни влијанија меѓу различните заедници.

Затоа, во народните приказни Итар Пејо не треба да се гледа само како конкретен човек, туку како симболичен лик на Мариовецот. Тој е народниот глас кој се смее на неправдата, на надменоста, на моќниците и на човечките слабости – и најчесто успева да го надмудри оној што мисли дека е помудар, побогат или помоќен од него.

Интересно е што во книжевно обработените приказни на Стале Попов, луѓето со кои Пејо се среќава често се претставени како Мариовци. Во народната традиција, пак, зад овие ликови и случки стојат и луѓе од други краишта и заедници со кои Мариовците историски доаѓале во контакт. На тој начин, Стале Попов народниот хумор го сместува во препознатливиот мариовски свет, без непотребно да навредува или посочува конкретен народ, вера или заедница.

Токму затоа приказните за Итар Пејо се повеќе од обични смешки. Тие се мал народен запис за еден начин на живот, за мариовскиот менталитет и за времињата во кои сиромашниот човек најчесто можел да се спротивстави на посилниот само со својата бистрина. А зад секоја итроштина, колку и да е смешна, останува нешто многу човечко – желбата човекот да ја зачува својата чест, да преживее и, барем еднаш, да го надмудри оној што мисли дека секогаш е над него.