Извадок од книгата „Крпен живот“ од Стале Попов …Дедот Петко Беренџев од Старавина имаше два сина. Едниот на 28, а другиот на 31 година. Токму момци навреме. Во 1914 година беа мобилизирани од Србите и двајцата отидоа на австрискиот фронт.…
Пред почетокот на Првата балканска војна, Балканските држави сојузнички (Бугарија, Србија, Грција и Црна Гора) имале потпишани договори за груба поделба на Македонија, и било оставено спорните области по завршувањето на војната да се поделат со арбитража на Русија. Познато…
Во тоа старо време, кога повелеле Маријово земски кметови, беа и попови многу силни. Ами једен што се засилел, не можеше повеќе да биди!
Имало некој арамија Стојко Рабе од Вепрчани, излегол за да бери пари од чорбаџији. Тој шетал по планини, одил од село на село, ваќал луѓето и му сакал пари да ји пушти.
Во старо време некој Турчин од Прилеп одел со некоја Маријовка од Вепрчани, ја држал како посестрима. Многу години ја држал; ќе биди некоји петнајесе години.
Во тија времиња, кога повелеле Маријово земски кметови, станал некој Мурата арамија. Го пленил Маријово со друзи арамији; многу зулум правеја.
Црна Река одила понапред онаќи, од Маријово каде Витољско и Леринско Поље. Овој народ во Село Манастир не можел тогај да живеје, оти Црна Река многу јачела.
Во тоа време, кога је Бог по третијо пат прероден, имаше некоја скупчина во некој град. Одиле целијо народ тамо.
Во нашето место, во Маријово, старците прикажуват, оти на Висока имало некој пат езеро. Во Височко Езеро живејал змео; се капил во него.
Имало некој пат во Маријово некоје езеро на Кокрчки Рид. Тоа езеро истича и сеа на Извор кај Гуѓаково, ама је затнато.
Имаше некоје луѓе. Си клале некоја пињушка во огно. Пињушката била шупљива. Во пињушката имала једна змија. И си клале да готват вечера.
Имала некоја баба овци и кози много, пет-шес стотини. Зимата ји изранила овци дома; живи овци извадила, не ји умрела ни једна овца.
Имаше једен поп. Ќе оји да глава момок. Оди, оди, и на пато го најде једно дете; то не било дете, веќе бил ѓавол! „А, бре! Каде, бре, синко?” – „Ќе одам, пoпe”, рече, „да се главам”.
Имаше једен човек сирома. Тој одеше, на рамо си береше дрва. К’о одеше на дрва, си најде једно празно јајце. Туа во комшијите седеше једен Еврејин. Тоа јајце беше пишано.
Имаше једен човек сирома. Тој не можеше да живи во своје самородно место, не можеше да ји израни деца си, и премисли да оди друго страно. Ишол, ишол. Го стемни на једна планина.
Имаше једен човек, кога се роди, нему му задумаја наречниците жена. Једна му вика: „Оваја ќe биди! Друга вели: „Онаја ќe биди!”
Имаше једин македонски цар. Тој живејал деведесе години, а деца немал. To’ се Бога помолил он: „Дај ми, Боже, једно дете, макар да је светија дуф!”
Краље Марко владејал по Земја со Божја сила, дури немаше једно време, кога се сторило дупено железо. Једен ден се прошетал Марко во гората.
Краље Марко требе да је змео со Божја сила. Змеови, тије се свеци; прописни луѓе, ами со Божја сила. И за тоа се примнати од Бога. Много се лични.
Во тија стари времиња, кога шетале Бог и Краље Марко побратими, Марко имаше голема сила: можеше да ја преврти Земјата наопако!
Во тија стари времиња, Бог и Краље Марко шетале побратими. Тргнале једнеш да одат обајицата побратими, да видат, што требе за народ?
Једен човек имаше богат; секоје нешто во куќа имаше. Дојде време, умре. О’шол кај Бога; гледа, ами нема ништо, ниту за јадење, ниту за пијење.
Бог је три пати прероден! Првијо Бог бил Одиреји, вторијо Бог Синион, а треќијо Исус Ристос.
Имаше једен човек једна ќерка и једен син. Коа се роди тоа дете машко, таа сестра му беше веќе голема. Таја сестра му чула, коа му нарекле наречници стреќа, касмет.
Некој пат сторило нијет Солнце да се жени. Ји поканило сете земни животни на свадба. И од ним много дошле, кој со коњ, кој со магаре, кој со маска, а кој без добиток пешки одејќи.
Једно време Месечина имала поголема сила, повеќе светлела од Сонцето. И Месечината, и тоа је, како Сонцето, нишан Божји; и таја имаја душа си.
Сонце го викаја, оти имало душа, и сега да има. Оно јади секоја вечер три казани чорба и девет вурни леб. A мајка му се крији зад врата, кога ќе си иди Сонце од работа, да не ја изеди.
Одамна, одамна, уште кога бил волкот куче живеал на планината Перун еден змеј кој имал еден син и една ќерка.
Се враќал Манго од питање и патот го донесол преку планина. Одејќи патем, кога гледа на сред пат се испружила една в’чина како бивол та цељот пат го запречил.
Си бил во еден град еден Бег, ама многу чорбаџија. Колку што бил чорбаџија три пати повеќе бил циција.
Пред сто-двеста можеби и повеќе години Итар Пејо се родил во с.Железнец, каде реката Црна на селаните им е истум до газот.
Оваа болест која долго останала во сеќавањата на жителите на овој крај поради својата свирепост, пустош и пакост
Од битолското село Брник (Мариово) е познатиот војвода Трајко Кралов. Постои легенда дека фатил педесетмина Цигани кои го кодошеле на туркиот аскер, и ги фрлил во Црна Река.
Змејца е една пештера во реонот на мариовското село Градешница Местото некогаш се викало и Змејова дупка
Пешта е тумба над селото Градешница, на северната страна. Таму имало римска населба, беден и кула, има ѕидишта кои биле ѕидани со вар и песок.
Некојси Дошо бил козар, пасел бројно стадо кози. Имал и крупни прчови. Некои биле поголеми од Дошо.
На патот меѓу селата Рапеш и Старавина, преку реката Црна, има една поголема кривина која народот ја вика Радева кривина.
Трите села ги основале тројца браќа. Селото Брник го основал еден од браќата кој бил козар.
Се скарале еднаш меѓу себе Циганин и Влав и во својот гнев си ги отсекле заемно главите.
Еден земски кмет во Мариово по име Јован Гуџакле од село Бешиште бил поврзан во турското време со некој Али паша во Солун.
