СЛНЦЕ МИЛИ БРАТКО – лирско епска песна
-Слнце, мили братко, вчера бргу зајде, сега се забави,што чудо ми пулиш, што чудо ми гледаш?
Епските песни од Мариово претставуваат значаен дел од македонското народно творештво и сведочат за историските настани, борбите, јунаштвото и колективната меморија на населението од овој крај. Во нив се опеани познати јунаци, војводи, ајдути и настани што оставиле длабока трага во народното паметење. Преку песната, мариовци ги пренесувале своите искуства, страдања, надежи и идеали од една генерација на друга.
Во оваа секција се собрани записи од епски песни поврзани со Мариово, преземени од различни збирки, етнолошки истражувања и научни трудови. Тие претставуваат драгоцен извор за проучување на народната традиција, јазикот, културниот идентитет и историското наследство на Мариово и Македонија.
-Слнце, мили братко, вчера бргу зајде, сега се забави,што чудо ми пулиш, што чудо ми гледаш?
Ој момчиња туѓинчиња, дојде време за сјодење, стегнете ги ремењето, ремењето на нозете, на пушките кремењето!
Ој Јанкула мили синко, малце куќа подрасипа од пиење од јадење
He плачи мајко не тажи, не рони солзи крвави по твојте бели образи, немој лице да огрубиш.
Бисера оди на вода со два бардаци сребрени, таму го најде Алија, Алија личен делија,
Стојане луда делијо, голема тавра на тебе, лоша давија по тебе,
Стани Ѓорѓи да не станеш, те сардиса потерата, потерата арнаутска.-Ај подај ми бричевите
Сонцето трепти изгрева и на Дојчина продума: – Стани ми стани Дојчине, напред за Солун да ојме,
Абре каурче, как ми се гледаш кумит ќе бидеш!-Ај ер ефенди,
Седнал ми Џемко слободно кај таа река Ситница, под таа круша горница. Мајка на Џемка велеше:
Испадна Стојан од зандан со тежок тумрук на нозе, чив белегзии на раце, дребни синџири на гуша.
Ми ce собрале млади комити горе над село крај плетиштата.
Али не ти е жал за твојата мајка, Јоване бре, војводо бре?
Од балкан слева Ѓорѓи Сугаре, нарамо носи сивана гуна,
Сете Турци на џамија одат, Имиш-ага дома болен леже, болен, болен, на зла на умрење,
Испадна Делчев војвода, војвода во Шар Планина. Таму ми најде овчарче, овчарче младо чобанче.
Љубила Каља мамила арамискиот војвода, дури го дома донесла
Дали знаеш, Јано, паметуваш кога бевме млади аџамии, аџамии, Јано, арамии.
Откако гора никнала ништо во неа не влегло, полна гора арамии.
Книга му дојде на Тодор, од негов милни побратим, од тој Мицета Касапов:
Бој ми се стори Горно Мориово, ми се удриле Синан и Џафир,
Бог да ја бие Стевовата мајка, Стевовата мајка калеш Катерина, сред Прилепа седи, Стево си го реди:
Озгора иде сам Бегирот, сите му на нога станаа, руса Марија не му стана. – Ај нека, нека, руса Маро.
Нечо седи село Зовик, абер праќа в планината, в планината на Нурета:
Mope Корун арамијо, така ли се љубов води, од недела на недела, јас те сакам ката вечер!
Ој Селимко џал Селимко, Јашарова конакчица, дал си чула и разбрала:
Се собрале, Лено, комитите, комитите, Лено, ајдутите, на планина, Лено, Шар-планина,
Ha слнце ce молат двеста ќираџии, триста маскарџии:
Што ми е мило ем драго млада војвода да јода, млада војвода да јода, мале,
Нешчо писка во темна зандана: да е змија камен ќе се свила, самовила в гора ќе се свила;
Испадна Ќучук Сулејман, Ќучук Сулејман качак да оди, пари да збира село Долнени,
Бојот ужасен – земјата татни таму в’мариовските планини; над Градешница крај водите матни војуваат храбрите дружини.
„Море Бог да бие дејди мала Менко, Бог да ги убие вашите селани, Вашите селани, твоите душмани – Та што ви кладоа полјак на нивето,
Заплакало е Мариово, заплакало за тој ми Ѓорѓи, Ѓорѓи Сугарев каде си Ѓорѓи сега да дојдиш леле да дојдиш од душманите да не куртулиш.
Бог да бие Капидан Стево, Капидан Стево Поподјанецо, што ми испадна црни комита, црни комита по Мариово,
Заплакало е Мариово за тој ми Горѓи Сугарев: „Каде си, Горѓи, да дојдиш, каде си страшен војводо, од Грци да не куртулиш — Грци станале шпиони!”
Абер ми дојде од Стамбол дур’ Битола, дури Битола, дури кај валијата: